Değerli Okuyucu,

Bu yazıyı okuduğunuza göre Türkiye'nin en köklü Teftiş Kurulunun internet sitesini ziyaret ediyorsunuz demektir. Bu ziyaretiniz münasebetiyle sizinle biraz hasbihal etmek isteriz.

Denetim yönetimin bir fonksiyonudur. Denetim işlevi gören bir unsuru olmayan özel ya da kamusal bir teşkilat düşünülemez. Bütün teşkilatların bir amacı vardır ve bu amacı gerçekleştirirken hukuki, ahlaki ve iktisadi bazı kısıtlara tabidirler. Hukuki ve ahlaki kurallar toplum hayatını tanzim eder; bunlara uyulmazsa kargaşa olur, nizam bozulur.

Bütün teşkilatlar aynı zamanda ekonomik kısıtlara da tabidirler, çünkü nihayet kaynaklar kıttır. Öyleyse teşkilatlar kaynakları verimli ve etkin kullanmak zorundadır.

Kurumların amaçlarını hukuka uygun, etkin ve etkili bir şekilde gerçekleştirmesi sorumluluğu o teşkilatın yöneticisinindir. Yönetici bu noktada denetim fonksiyonuna ihtiyaç duyar. İşte teftiş bu amaca hizmet eder.

Başka teşkilatlar gibi, denetim birimleri de zaman zaman tartışılır. Türkiye'nin en eski teftiş kurulu olarak bu tartışmalar tabii olarak Maliye Teftiş Kurulunu da ilgilendirmekte, hatta bazen kendisini bu tartışmanın ortasında bulmaktadır. Bu çeşit tartışmalarda genellikle haklı eleştirilerin yanında haksız eleştiriler de vardır. İlaveten, görüşler konuya hangi perspektiften baktığınıza göre farklılıklar gösterebilir. Bazen de gerçekler ile yaratılan imaj birbirinden farklı olabilmektedir.

Bu durumda ne yapılmalıdır? Biz, öncelikle empati yaparak eleştirileri değerlendiriyoruz. Haklı eleştirilere yol açan eksikliklerimizi gidermeye çalışıyoruz. Bu bağlamda:

1. Yaptığımız en önemli yenilik görev standartlarımızın oluşturulmasıdır. Nesiller boyu usta-çırak ilişkisiyle tevarüs edilen, eski teftiş rehberlerinde yer alan çalışma standartlarımızı, dünyada yayımlanmış bellibaşlı denetim standartları ile harmanlayarak kendimize muhtasar, çağdaş bir görev standardı hazırladık. Yakında internet sitemizde yayınlayacağımız Görev Standartlarımız aynı zamanda bizim etik ilkelere uygun, hukuk devleti ilkesine sadık, nesnel, önyargısız ve tarafsız olarak görev yapacağımıza dair kamuoyuna sunduğumuz güvence niteliğindedir.

2. Yaratılan olumsuz imajı gidermenin en sağlam yolu paydaşları ve kamuoyunu sağlıklı bilgilendirmektir. Maliye Teftiş Kurulunun (MTK) bu noktada yaptığı işten kaynaklanan yasal ve etik kısıtları vardır. Ama kurumsal olarak, kendimizi doğru anlatabilmek adına, mevcut imkânları da iyi kullanamadığımız ortadadır. İnternet sitemizi hem tasarım hem de içerik bakımından yenileyip zenginleştirmemiz biraz da kendimizi ifade etme gayretimizin sonucudur. Ancak içerik zenginliği bakımından daha henüz yolun başında sayılırız.

3. Yapmaya çalıştığımız en önemli yeniliklerden birisi de denetim anlayışımızı geliştirmektir. Bu amaçla Görev Standartlarımız içinde teftiş görevimizi yeniden tanımladık. Bu tanıma göre; teftiş, teftişe tabi birimin gerek asli ve mali işlemlerinin, gerekse teşkilat yapısı ile insan ve maddi kaynaklarının, yerindelik / amaca uygunluk, hukuka uygunluk ve performans bakımından risk analizleri çerçevesinde değerlendirildiği, sorunların çözümü ve iyi yönetişimin başarılması konusunda idareye yardımcı olmayı ve rehberliği amaç edinen, insan ve sistem odaklı bir faaliyettir. Bu tanımlama bir yandan teftiş kavramı içinde esasen mevcut olan ama uygulamada önemsizleşen birçok unsuru tekrar dikkatlere sunarken; diğer yandan da yeni unsurlar eklemektedir. Bu tanımlamaya uygun bir teftiş;

• Bilgi işlem sistemi denetimi
• Mali denetim,
• Hukuka uygunluk denetimi,
• Yerindelik denetimi,
• Performans denetimi,
• Sistem denetimi,

gibi denetim türlerinin kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Bunlardan bilgi işlem sistemi denetimi bizim için yeni bir konu olup, bu amaçla "Teknik Maliye Müfettişi" istihdamı gerekmektedir. Bu da kanun değişikliği gerektirmektedir.

Esasen yukarıdaki teftiş tanımı ayrıntılı olarak irdelenmeyi hak etmektedir. Ancak takdir edilir ki, bu bir sunuş yazısının çapını aşar.

4. Sadece denetim anlayışımızı değil aynı zamanda denetim yöntemlerimizi de değiştirmeye gayret ediyoruz. Bu çerçevede Türkiye'de ilk defa e-teftiş yöntemini geliştirmiş bulunuyoruz. Bugün Maliye Müfettişleri vergi dairelerini elektronik ortamda teftiş edebilecek, vergi beyannamelerini elektronik ortamda revizyona tabi tutabilecek donanımdadır.

Saymanlıkların ve Milli Emlak Müdürlüklerinin e-teftişini amaçlayan proje ise üç ay içinde tamamlanacaktır. Bütün bu geliştirme çalışmaları bu işe gönül vermiş bir kısım Maliye Müfettişi ile onlara destek veren teknik personel tarafından yapılmaktadır.

Teftiş yöntemindeki bu gelişme teftiş anlayışında da köklü değişime yol açacak niteliktedir. İnternet sitemizde e-teftiş ile ilgili bir bölüm de yer almaktadır.

5. Maliye Teftiş Kurulunun geniş bir görev alanı vardır. Dolayısıyla görevin hukuk devleti ilkesi çerçevesinde, adil, nesnel, önyargısız ve tarafsız olarak yerine getirilebilmesi ve görev sonuçlarının etkinliği, diğer etkenlerin yanında, Maliye Müfettişinin mesleki yetkinliğinin ne kadar yüksek olduğuyla ilgilidir. Bu bakımdan MTK'da eğitim faaliyetlerinin yeni bir anlayışla ve daha yoğun olarak ifa edilmesi amacıyla bir Eğitim Yönergesi çıkarılmıştır.

Eğitim yönergesi çerçevesinde yapılmakta olan bazı çalışmaların meyveleri Ekim 2009 ayından itibaren internet sitemizde yer alacaktır.

MTK, 130 yıllık tecrübesiyle, Milletimizin ve onun en üst siyasal teşkilatı olan Devletimizin bekası halinde bir anlamı bulunduğunun bilincinde olarak, zamanın gerek ve ihtiyaçlarına yeni cevaplar üretmeye, kendini sürekli yenilemeye ve Maliye Bakanlığının iyi yönetişimine katkıda bulunmaya devam edecektir. Saygılarımla...

Ankara, 27 Mart 2009 

Dr. Genç Osman YARAŞLI
Maliye Teftiş Kurulu Başkan V.